Jaap van Zweden & Antwerp Symphony Orchestra

Jaap van Zweden & Antwerp Symphony Orchestra

Terug naar UITagenda

Beleef geschiedenis en grote idealen in de Zevende symfonie van Dmitri Shostakovich.

Dirigent: Jaap van Zweden
Solist:
Kirill Gerstein

Mozart / Pianoconcert nr. 17
Shostakovich / Symfonie nr. 7 ‘Leningrad’

Ironische marsmuziek, eenzame melodieën boven klankvelden van wanhoop, en dan die triomfantelijke finale. Geen symfonie is meer verbonden met oorlog en onderdrukking dan de Zevende symfonie van Shostakovich. Topdirigent Jaap van Zweden voert het vermaarde Antwerp Symphony Orchestra aan in dit magistrale meesterwerk.

‘Samen muziek maken is zó ongelofelijk powerful. Het geeft saamhorigheid: met z’n allen één zijn!’ zei Jaap van Zweden in een interview met nrc. Dat gevoel was van jongs af aan de motor achter zijn onstuitbare drang om muziek te maken. Een ware raketmotor, die zijn carrière tot grote hoogten lanceerde. Van Amsterdam tot Antwerpen en van Hong Kong tot New York, speelde hij als violist de mooiste solo’s en zwaaide hij als dirigent de scepter over de beroemdste orkesten ter wereld. Maar voordat deze Nederlandse topdirigent van internationale allure losbarst in Shostakovich’ Zevende symfonie, schittert pianosolist Kirill Gerstein in het jeugdig sprankelende Pianoconcert nummer 17 van Mozart. ‘…dit is het soort serieuze, intelligente en virtuoze muziek maken dat klassieke muziek levend houdt’, schreef The Observer over Kirill Gerstein.

Symfonie uit een belegerde stad
‘Zelfs tijdens de bombardementen weigerde Dmitri te stoppen met componeren’, schreef Sjostakovitsj’ vrouw. ‘Als het echt gevaarlijk werd, maakte hij rustig de maat af, wachtte hij tot de inkt droogde en ordende dan netjes de bladzijden om die mee te nemen naar de schuilkelder.’ Duitse tanks belegerden Leningrad. Het beleg duurde van september 1941 tot januari 1944. Eén miljoen van de driemiljoen inwoners kwam om van honger en kou. Zijn vrienden en familieleden, studenten en leraren van het conservatorium en musici van het Leningrad Symfonieorkest werden geëvacueerd. Sjostakovitsj besloot te blijven. Het grootste gedeelte van Zevende kwam tot stand in de belegerde stad. Het werk werd in 1942 première gebracht door het geëvacueerde Bolshoi Orkest en drie weken later ook in Moskou uitgevoerd. De partituur werd nog diezelfde maand op microfilm gezet, ingeblikt en heimelijk naar New York verscheept waar Toscanini hem uitvoerde met zijn NBC Orchestra.

Overwinning van het licht
Op 9 augustus 1942 kwam de Zevende symfonie thuis in het belegerde en verwoeste Leningrad. Vijftien overlevende musici van een radio-orkest werden aangevuld met haastig van het front teruggeroepen koperblazers. Strijkers, houtblazers en slagwerkers werden weggeplukt uit lokale bandjes. Ondanks extra rantsoenen vielen meerdere uitgemergelde musici dood of bewusteloos van hun stoel. In een documentaire vertellen overlevenden musici wat het voor hen betekende. ‘We beseften dat dit misschien ons laatste concert was. Er was geen eten, maar die dag was een feestmaal. Het bewees dat de geest het won van de materie.’ In een krakerige zwart-witfilm draagt Shostakovich zijn symfonie op aan Leningrad en de overwinning op het fascisme. Maar zijn meeslepende muziek zegt ons veel meer. De componist, die altijd in angst had geleefd voor Stalins schrikbewind, vertelde later aan een biograaf: ‘Mijn idee van overwinning heeft niets te maken met geweld. Het gaat mij om de overwinning van licht op donker, van menselijkheid op barbarisme, van rede op reactie.’